Thử nghiệm được thực hiện trong phạm vi đã cấp phép
Khi một sản phẩm, dịch vụ công nghệ số được đưa vào thử nghiệm có kiểm soát, phạm vi triển khai không chỉ được xác định bằng tên sản phẩm hoặc giải pháp công nghệ. Nội dung cấp phép còn gắn với thời gian, không gian, đối tượng, phạm vi, phương án và kế hoạch thử nghiệm. Đây là những thông tin cần được tuân thủ trong suốt quá trình thực hiện.

Điều 12 Nghị định số 401/2026/NĐ-CP quy định các hành vi vi phạm liên quan đến thử nghiệm có kiểm soát sản phẩm, dịch vụ ứng dụng công nghệ số. Các hành vi trải từ chậm báo cáo, báo cáo không đầy đủ đến gian dối trong hồ sơ, triển khai không đúng nội dung được cấp phép, không kiểm soát rủi ro hoặc không phối hợp với cơ quan có thẩm quyền.
Đáng chú ý, điểm a khoản 6 Điều 12 quy định phạt tiền từ 150 đến 200 triệu đồng đối với tổ chức triển khai thử nghiệm không đúng sản phẩm, dịch vụ, thời gian, không gian, đối tượng, phạm vi, phương án hoặc kế hoạch đã được cấp phép, gia hạn, điều chỉnh. Cùng khung tiền phạt này được quy định tại điểm b khoản 6 đối với hành vi tiếp tục triển khai thử nghiệm sau khi đã có quyết định tạm dừng thử nghiệm, quyết định kết thúc thử nghiệm trước thời hạn hoặc sau khi đã được chứng nhận hoàn thành thử nghiệm.
Các quy định cho thấy việc được cấp phép thử nghiệm không đồng nghĩa có thể tự ý thay đổi những nội dung đã được xác định. Nếu cần điều chỉnh hoạt động, tổ chức thực hiện phải tuân thủ quy định và quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
Nghĩa vụ báo cáo được quy định theo từng mức độ
Thông tin về hoạt động thử nghiệm là một căn cứ để cơ quan có thẩm quyền theo dõi quá trình triển khai. Điều 12 phân biệt các trường hợp chậm thực hiện, thực hiện không đầy đủ hoặc không thực hiện nghĩa vụ báo cáo, cung cấp thông tin.

Khoản 1 quy định phạt cảnh cáo đối với hành vi báo cáo, cung cấp thông tin về hoạt động thử nghiệm quá thời hạn theo pháp luật, quyết định cấp phép hoặc yêu cầu hợp pháp của cơ quan có thẩm quyền cấp phép thử nghiệm. Khoản 2 quy định mức phạt từ 10 đến 20 triệu đồng đối với hành vi báo cáo, cung cấp thông tin về hoạt động thử nghiệm có kiểm soát không đầy đủ hoặc không chính xác mà không thực hiện việc bổ sung, cập nhật, khắc phục hoặc thực hiện không đúng thời hạn theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền cấp phép thử nghiệm. Trường hợp không thực hiện nghĩa vụ báo cáo, cung cấp thông tin theo quy định, khoản 3 xác định mức phạt từ 30 đến 60 triệu đồng.
Nghị định còn quy định phạt từ 60 đến 100 triệu đồng với hành vi cung cấp thông tin không trung thực, sử dụng tài liệu không hợp lệ hoặc có hành vi gian dối trong hồ sơ để được cấp phép, gia hạn, điều chỉnh kế hoạch, phương án hoặc kết thúc thử nghiệm mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.
Bên cạnh mức phạt, điểm a khoản 7 Điều 12 quy định buộc báo cáo, cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác theo quy định đối với hành vi tại khoản 2 và khoản 3. Đối với những hành vi được chỉ rõ tại khoản 4, 5 và 6, Nghị định quy định biện pháp buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do vi phạm.
Kiểm soát rủi ro và thông tin cho người tham gia
Hoạt động thử nghiệm có kiểm soát gắn với trách nhiệm đánh giá, phòng ngừa rủi ro và cung cấp thông tin cho người tham gia. Đây cũng là nội dung được quy định cụ thể trong nhóm hành vi xử phạt tại khoản 6 Điều 12.
Theo điểm c, hành vi không bổ sung biện pháp kiểm soát rủi ro khi có nguy cơ xảy ra sự cố mất an toàn, hoặc không báo cáo, giải trình các vấn đề phát sinh theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền cấp phép thử nghiệm, thuộc nhóm bị phạt từ 150 đến 200 triệu đồng. Điểm e quy định cùng khung phạt đối với việc không đánh giá rủi ro định kỳ, không thực hiện biện pháp phòng ngừa, khắc phục hậu quả trong và sau thử nghiệm, hoặc không kịp thời thông báo cho người tham gia khi mức độ rủi ro của sản phẩm, dịch vụ thay đổi.

Việc cung cấp thông tin cho người tham gia cũng được Nghị định đề cập trực tiếp. Điểm d khoản 6 quy định xử phạt hành vi không khuyến cáo rủi ro cho người tham gia trước và trong quá trình thử nghiệm có kiểm soát; không cung cấp hoặc cung cấp không chính xác, không đầy đủ, không trung thực thông tin về sản phẩm, dịch vụ ứng dụng công nghệ số thử nghiệm, chi phí sử dụng sản phẩm, dịch vụ thử nghiệm, chi phí khác (nếu có), quyền và nghĩa vụ của người tham gia thử nghiệm có kiểm soát.
Từ góc độ tuân thủ, thông tin về sản phẩm, dịch vụ thử nghiệm và rủi ro phát sinh không phải nội dung có thể chỉ xử lý khi thử nghiệm kết thúc. Những nghĩa vụ này được đặt ra theo từng thời điểm và tình huống được quy định, nhất là khi có sự thay đổi về mức độ rủi ro.
Dữ liệu cá nhân và cơ chế tiếp nhận khiếu nại
Thử nghiệm có thể gắn với việc thu thập, xử lý dữ liệu của người tham gia. Điểm đ khoản 6 Điều 12 quy định xử phạt hành vi không có cơ chế quản lý dữ liệu thử nghiệm; không xây dựng hoặc không tuân thủ quy trình nội bộ và biện pháp kiểm soát rủi ro nhằm phòng ngừa truy cập, sử dụng trái phép dữ liệu cá nhân, gian lận hoặc đánh cắp thông tin cá nhân của người tham gia.
Nghị định cũng quy định trách nhiệm công bố đầu mối giải quyết khiếu nại. Theo điểm g khoản 6 Điều 12, việc không công bố đầu mối, không tiếp nhận hoặc không xử lý yêu cầu tra soát, khiếu nại theo phương án trong hồ sơ đề nghị thử nghiệm đã được phê duyệt là hành vi bị xử phạt. Điểm h cùng khoản quy định xử phạt khi không phối hợp theo yêu cầu hợp pháp của cơ quan có thẩm quyền hoặc gây cản trở hoạt động kiểm soát, đánh giá, kiểm tra, giám sát thử nghiệm.
Những nội dung này đặt việc quản lý dữ liệu, tiếp nhận phản ánh và phối hợp giám sát trong cùng trách nhiệm tuân thủ của tổ chức thử nghiệm. Mỗi trường hợp cần được đối chiếu đúng hành vi và nội dung phương án đã được phê duyệt.
Phân biệt vi phạm với trường hợp được miễn, loại trừ trách nhiệm
Thử nghiệm công nghệ mới có thể cho kết quả khác với dự kiến. Tuy nhiên, Nghị định xử phạt căn cứ vào hành vi vi phạm được quy định; việc kết luận có vi phạm không thể chỉ dựa trên kết quả thử nghiệm không đạt mục tiêu. Khoản 5 Điều 3 quy định không xử phạt vi phạm hành chính đối với trường hợp được miễn, loại trừ trách nhiệm hành chính trong hoạt động thử nghiệm có kiểm soát sản phẩm, dịch vụ ứng dụng công nghệ số theo quy định tại Điều 22 Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo số 93/2025/QH15.
Mặt khác, điểm a khoản 5 Điều 12 quy định phạt từ 90 đến 140 triệu đồng đối với hành vi cung cấp thông tin không trung thực, sử dụng tài liệu không hợp lệ hoặc gian dối trong hồ sơ nhằm được miễn hoặc loại trừ trách nhiệm hành chính mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự. Điểm b khoản 5 Điều 12 quy định mức phạt từ 90 đến 140 triệu đồng đối với hành vi không triển khai thử nghiệm trong thời hạn 90 ngày kể từ ngày quyết định cấp phép thử nghiệm có hiệu lực, trừ trường hợp bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan và được cơ quan có thẩm quyền cấp phép thử nghiệm chấp thuận bằng văn bản.
Theo Điều 4, các mức phạt tiền nêu tại Chương II là mức áp dụng đối với tổ chức; cá nhân vi phạm cùng hành vi có mức phạt bằng một phần hai. Từ ngày 22/12/2026, khi Nghị định có hiệu lực, các chủ thể triển khai thử nghiệm cần đối chiếu nghĩa vụ với quyết định cấp phép, phương án đã được phê duyệt và những quy định có liên quan. Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát chỉ được thực hiện đúng khi cơ hội thử nghiệm đi cùng trách nhiệm thực hiện đầy đủ các điều kiện đã được xác định./.